Podatek akcyzowy od alkoholu

Relatywny koszt alkoholu w stosunku do innych artykułów jest coraz niższy. Liczba butelek wódki, jaką możemy kupić za przeciętną pensję, cały czas rośnie – zwraca uwagę PARPA1. Według Agencji dostępność ekonomiczna alkoholu, w dużej mierze kształtowana przez wysokość akcyzy, powinna odpowiadać na zmiany średnich wynagrodzeń w Polsce. Ministerstwo Zdrowia niezmiennie stoi na stanowisku, że prowadzenie odpowiedniej polityki podatkowej jest jednym z podstawowych narzędzi służących ograniczaniu szkód powodowanych przez alkohol, a co za tym idzie – poprawie zdrowia populacji2. To szczególne narzędzie polityki zdrowotnej, jakim jest akcyza od alkoholu, znajduje się jednak nie w rękach resortu zdrowia, ale Ministerstwa Finansów.Ostatnia podwyżka akcyzy na alkohol etylowy nastąpiła w 2013 r. „Podwyższenie stawki podatku o 15% miało na celu realizację założeń budżetowych oraz było elementem polityki prozdrowotnej”3 – podaje Najwyższa Izba Kontroli. Decyzja o podwyżce miała zatem z jednej strony przynieść pozytywne skutki dla budżetu państwa, z drugiej – przyczynić się do ograniczenia konsumpcji alkoholu. Czy efekt został osiągnięty? Okazuje się, że ze skutków decyzji o podwyżce akcyzy mogło być zadowolone jedynie Ministerstwo Zdrowia, w przeciwieństwie do resortu finansów.

PARPA od lat zwraca uwagę na prawidłowość polegającą na spadku spożycia alkoholu wskutek podnoszenia podatku akcyzowego. Według danych Agencji w 2008 r. roczne spożycie 100-proc. alkoholu w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosiło w Polsce 9,58 l. Rok później, po podwyższeniu podatku, ta liczba spadła do 9,06. Analogiczną sytuację obserwowano w latach 2013–2014: przed podwyżką akcyzy Polacy wypijali rocznie 9,67 l 100-proc. alkoholu, po podwyżce – 9,4 l.

Wskaźniki odnotowane po ostatniej podwyżce akcyzy przez Ministerstwo Finansów były zdecydowanie mniej korzystne. Wyższy podatek przełożył się na podniesienie ceny półlitrowej butelki wódki o średnio 2 zł. Tymczasem dochód z akcyzy od alkoholu etylowego wyniósł w 2014 r. ponad 10 mld zł – o przeszło 10% mniej, niż prognozowano, i o 7,6% mniej niż w roku poprzednim.

Problem ten ilustruje tzw. krzywa Laffera. Pokazuje ona, że zbyt wysoki podatek oznacza mniej wpływów do budżetu, a obniżka stawki może przyczynić się do ich wzrostu. Robert Gwiazdowski przypomina, iż z tym drugim zjawiskiem mieliśmy do czynienia po obniżce akcyzy na alkohol w 2002 r., gdy dochody rzeczywiście się zwiększyły – „nie dlatego bynajmniej, że zaczęto spożywać więcej alkoholu, tylko dlatego, że zaczęto spożywać więcej alkoholu opodatkowanego. Obniżka obciążeń fiskalnych nałożonych na alkohol zmniejszyła opłacalność przemytu i nielegalnej produkcji”4.

Nic dziwnego, że decyzje z zakresu polityki akcyzowej budzą duże emocje wśród przedstawicieli przemysłu alkoholowego. Jedną z najbardziej kontrowersyjnych spraw jest zróżnicowanie stawek dla różnych rodzajów alkoholu: piwa, wina i alkoholu etylowego. Producenci z branży spirytusowej mówią wprost o „dyskryminacji podatkowej” ze względu na najwyższe opodatkowanie. „Każdy napój alkoholowy zawiera taką samą substancję – etanol. Z punktu widzenia prawa nie powinno być różnicy, czy konsument wypije 2 piwa, 2 małe lampki wina czy 2 drinki, gdyż jest to ta sama ilość alkoholu” – argumentuje Związek Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy5.


1Rozwiązywanie problemów alkoholowych w gminie. Informator dla radnych, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Warszawa 2015.
2Sprawozdanie z wykonania ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w okresie od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r., s. 35.
3Wykonanie budżetu państwa w 2014 r. w części 77 – Podatki i inne wpłaty na rzecz budżetu państwa. Wystąpienie pokontrolne, Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa 2015.
4R. Gwiazdowski, Krzywa Laffera. Rzecz o tym, jak obniżki stawek podatkowych mogą skutkować zwiększeniem wpływów podatkowych i vice versa, Warsaw Enterprise Institute / Związek Przedsiębiorców i Pracodawców, Warszawa 2014.
5Biała księga „Wizja 2020”. Postulaty zmian legislacyjnych wspierających rozwój branży spirytusowej, Związek Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy, Warszawa 2015.