Podatek akcyzowy od tytoniu

Wyroby tytoniowe to drugie (po paliwach) źródło dochodów z podatku akcyzowego – w praktyce przynoszące ok. 8% wszystkich krajowych wpływów podatkowych. W ostatnich 10 latach akcyza od paczki papierosów wzrosła o ok. 200%. Obecnie podatki (akcyza i VAT) to mniej więcej 85% ceny paczki – podaje PricewaterhouseCoopers1.

W 2012 r. z akcyzy na wyroby tytoniowe do budżetu wpłynęło najwięcej – 18,6 mld zł. Rok później dochody z tego tytułu spadły do 18,2 mld zł, w 2014 r. odnotowano kolejny spadek, o 300 mln zł. Dochody z podatku akcyzowego od wyrobów tytoniowych wyniosły więc w 2014 r. 17,9 mld zł i były aż o 6,3% niższe od prognozowanych. Spadek nastąpił pomimo znacznego wzrostu stawki akcyzy. Zdaniem ekspertów – tak samo jak w przypadku alkoholu etylowego – to właśnie podniesienie podatku akcyzowego spowodowało mniejsze dochody: powiększyła się szara strefa, a część palaczy przerzuca się na tańsze produkty zastępcze (np. e-papierosy). Z danych Związku Przedsiębiorców i Pracodawców wynika, że skala szarej strefy w Polsce wynosi już 25%.

„Działania Służby Celnej ujawniły proceder unikania opodatkowania akcyzą wyrobów tytoniowych polegający na udostępnianiu w miejscach sprzedaży detalicznej maszyn do wytwarzania papierosów oraz wykorzystanie cygar do produkcji papierosów” – podaje Najwyższa Izba Kontroli2. Ten proceder skłonił Ministerstwo Finansów do zmiany prawa i opodatkowania także papierosów wytwarzanych za pomocą udostępnionych maszyn.

Zdaniem PWC „ze względów stricte fiskalnych, jak i gospodarczych, wysoce niewskazane jest zwiększanie obciążenia podatkowego papierosów”3. Jednak podatek akcyzowy od tytoniu to nie tylko instrument polityki fiskalnej. Dla sektora ochrony zdrowia to przede wszystkim narzędzie pozwalające na zmniejszenie epidemii palenia i jej skutków zdrowotnych. Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia fundusze pozyskane z dochodów podatkowych powinny być przeznaczane na antytytoniowe programy zdrowotne i społeczne4.

„Podniesienie stawki podatku od tytoniu to najbardziej efektywny sposób ograniczania jego konsumpcji” – brzmi stanowisko WHO. Zdaniem Światowej Organizacji Zdrowia podatki powinny stanowić ponad 75% ceny paczki papierosów5. To najrzadziej stosowana wskazówka spośród wszystkich składających się na tzw. MPOWER – pakiet sześciu najskuteczniejszych strategii pozwalających na implementację Ramowej Konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o Ograniczeniu Użycia Tytoniu.

Według danych WHO w 2014 r. zaledwie 33 państwa stosowały się do zasady „powyżej 75%”. Wśród nich jest Polska (80,29% – wyższy wskaźnik odnotowano tylko w Bułgarii, Finlandii, Francji, Słowacji, Słowenii i Wielkiej Brytanii). W rankingu brakuje Austrii, Danii, Niemiec, Luksemburga, Holandii, Portugalii czy Szwecji. WHO wymienia Polskę wśród krajów, w których w latach 2008–2014 papierosy stawały się coraz mniej dostępne pod względem ekonomicznym (wskaźnikiem jest udział kwoty PKB na mieszkańca w cenie 100 paczek papierosów)6.

Obecnie stawka akcyzy w naszym kraju wynosi 206,76 zł za każde 1000 papierosów i 31,41% maksymalnej ceny detalicznej. Ostatnia podwyżka z 2014 r. pozwoliła osiągnąć wymagane unijnymi przepisami minimum podatku akcyzowego na wyroby tytoniowe. Tym samym Polska nie jest zobligowana do dalszego podnoszenia akcyzy – ewentualne kroki w tej sprawie są dobrowolne. W grudniu 2015 r. Henryk Kowalczyk, przewodniczący Komitetu Stałego Rady Ministrów, oświadczył, że rząd nie przewiduje podwyższenia stawki akcyzy. „To nie jest dobre rozwiązanie, bo przyspiesza przemyt i zwiększa szarą strefę” – powiedział7.


1Akcyza na papierosy. Wyższa stawka – niższe wpływy, PricewaterhouseCoopers, Warszawa 2014.
2Wykonanie budżetu państwa w 2014 r. w części 77 – Podatki i inne wpłaty na rzecz budżetu państwa. Wystąpienie pokontrolne, Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa 2015.
3Akcyza na papierosy. Wyższa stawka…, dz. cyt.
4D. Kaleta, A. Kozieł, P. Miśkiewicz, MPOWER – strategia na rzecz walki ze światową epidemią używania tytoniu, „Medycyna Pracy” 2009, nr 2.
5Raising taxes on tobacco. WHO 2015 Report on the Global Tobacco Epidemic, Luksemburg 2015.
6Tamże.
7Kowalczyk: „Rząd nie przewiduje wyższych stawek podatkowych i wyższych stawek akcyzowych”, www.wpolityce.pl, 1 grudnia 2015 r.